Yat haritaları temini, nereden alınır, hangi ölçekte almak lazım, SHOD

Seyir yapacağınız bölgenin haritasının teknede bulunması yasal bir zorunluluktur. Fakat bu haritaları nereden temin edebiliriz? Hangi ölçekte harita almamız gerekir? Harita alırken nelere dikkat etmeliyiz. Bütün bu bilgileri bu yazıda özetlemeye çalışacağım.

Harita ölçekleri:

Haritaların çeşitli ölçekleri vardır. Kıyı navigasyonu yapabilmek için bazen birden fazla değişik ölçekte haritaya bakmak gerekebilir. Örneğin tüm Doğu Marmara bölgesinin haritası 1:300.000 ölçek iken, Adalar-İzmit Körfezi Girişi 1:100.000 ölçek, İstanbul Boğazı Kuzey Girişi 1:20.000 ölçek, Fenerbahçe-Kalamış Koyu ise 1:3.500 ölçek olabilir. Genellikle 1:100.000 ve üzeri haritalar navigasyon yapmamız için yeterli olur, 1:20.000 veya 1:3.500 gibi haritalar ise demirleme ve bağlama açısından yardımcı olurlar.

Büyük Ölçek (Large Scale): 1:5.000 gibi dar bir alanı detaylı gösteren haritalardır.
Küçük Ölçek (Small Scale): 1:300.000 gibi geniş bir alanı az detayla gösteren haritalardır.

Kıyı navigasyonunda emniyetli seyir için daha büyük ölçekli (yani paydadaki rakamı 100.000’den küçük olan 1:50.000 veya 1:25.000 gibi) haritalar çok daha güvenlidir.

Datum (Veri Sistemi) Bilgisi

Eğer GPS cihazınızdan aldığınız bir koordinatı ( $41^\circ 10'.56 N$ gibi), bu koordinatın ait olduğu sistemden farklı bir sisteme göre hazırlanmış haritaya işaretlerseniz, mevkisiz yaklaşık 100 ila 200 metre arasında sapma gösterebilir.

Bu durum, açık denizde büyük bir sorun yaratmasa da; gece seyrinde, sisli havalarda veya dar kanallarda teknenizin kayalıklara oturmasına neden olabilecek kadar kritik bir hatadır.

Haritanızın Datumunu Nasıl Kontrol Edersiniz?

Harita üzerinde işlem yapmaya başlamadan önce mutlaka şunları yapın:

Harita Kitabesine Bakın: Haritanın başlığının veya ölçek bilgisinin bulunduğu kısımdaki notları okuyun. Burada “Positions are referred to the WGS-84 Datum” veya benzeri bir ibare göreceksiniz.
GPS Ayarlarınızı Kontrol Edin: GPS cihazınızın (Chartplotter) ayarlar menüsünden veri sisteminin haritanızla aynı (tercihen WGS-84) olduğundan emin olun.
Düzeltme Notları: Eğer haritanız ED-50 ise, haritanın bir köşesinde bu haritadaki mevkilerin WGS-84’e nasıl dönüştürüleceğine dair “0.01 dakika kuzey, 0.02 dakika doğu” gibi küçük düzeltme notları yer alabilir.

Haritanızın güncelliği kadar, hangi matematiksel modelle hazırlandığını bilmek de emniyetli bir varış için şarttır.

Nerden alabilirim?

Denizcilik haritaları, T.C. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi (SHOD) Başkanlığı tarafından yayımlanır. ( http://www.shodb.gov.tr ) SHOD’un İnternet sitesinden harita satan bayileri bulabilirsiniz.

Ayrıca bunların dışında haritaları, bazı büyük kitapçılarda, deniz malzemeleri satan mağazalarda da bulabilirsiniz. İnternet üzerinden de satış yapan mağazalar vardır.

SHOD haritaları genellikle Metre cinsindendir; ancak yabancı kaynaklı (Admiralty gibi) haritalar kullanıldığında bu farkın kontrol edilmesi gerektiği uyarısı eklenmelidir. Yanlış birim okuması karaya oturma riskini doğurur.

Harita Güncellemeleri

Maalesef, bazı harita satışı yapan mağazalar artık satmaktan vazgeçmiş durumdadırlar, sürekli gelen güncellemeler için haritaları güncellemeleri gerekmektedir. Bundan dolayı yeni harita alacaksanız mutlaka en son ne zaman güncellendiğini sorun. Bazı yerler eğer siz sormassanız güncellenmemiş haritaları satabilmektedirler. Güncellemeler el ile ince uçlu tükenmez kalem ile harita üzerine yapılır ve “Küçük Düzeltmeler” olarak haritanın alt köşesinde tarih olarak belirtilir.

Düzeltmelerin kaynağı “Denizcilere İlanlar” bültenleridir. https://www.shodb.gov.tr/ web sitesinde “Ürünler” menüsünden yıl yıl ulaşabilirsiniz. Linkler değiştiğinden sabit bir link veremiyorum. Haftalık olarak yayınlanan bu ilanların SHOD web sitesinden takip edilmesi gerektiği bilgisi metni tamamlayacaktır

Hangi ölçekte almalıyım?

Eğer hangi ölçekte haritaya ihtiyacınız olduğunuzu bilmiyorsanız bugün işiniz biraz daha kolay.

SHOD yeni düzenlemeyle tüm yat haritalarını kategorilere ayırmış durumdadır. Örneğin “Marmara Denizi Doğusu” gibi. Her bir haritaya da harita numarası vermiştir, “2901” kodlu harita Maramara Denizi Doğusunu tanımlar ve bu bölge için birçok harita üretir ve haritaları set olarak satarlar. İçlerinden birçok değişik ölçekte harita çıkar ve siz bu bölgeyle ilgili tüm haritaları almış olursunuz. Örneğin 2901 kodlu setin içinden 29 ayrı harita çıkar ve bu bölgede başka haritaya ihtiyacınız olmaz. Aşağıdaki resimde 2901’in içinden çıkan tüm haritalar, kodları, ölçekleri ve açıklamaları görebilirsiniz.

Haritaların kullanımı ve bakımı

Her kullanımdan sonra haritaları mutlaka haritaya zarar vermeyecek bir silgi ile silip temizlemek gerekir. Haritanın bozulmaması için çizilen rotalar, yumuşak uçlu ve ince bir kalem ile hafifçe çizilmelidir. Bazen basmalı kurşun kalem kullanmak aşırı derin çizgiler oluşturabilmektedir, onun yerine kalemtraş ile açabildiğimiz klasik kurşun kalemleri tercih etmek daha doğrudur.

Haritaların en büyük düşmanı ise sudur. Haritaları mümkünse teknenin dışına çıkarmamak, haritalığın bulunduğu yere sıvı bir madde bırakmamak, üzerindeki lomboz’u hiçbir zaman açmamak en doğrusudur. Harita masasında aynı zamanda elektronik cihazlar da olduğundan buranın üzerindeki lomboz genellikle hiç açılmaz.

Haritalar kaliteli ve kalın bir naylon muhafaza ile satılır. Fakat maalesef, haritaları bu muhafazadan çıkarmak ve yerine koymak pratik değildir. Bunun için en çok kullanacağınız (rota çizmeseniz de seyir amaçlı) kullandığınız iki haritayı bu kabın arka ve ön yüzlerine koyabilirsiniz, böylece her seferinde çıkarma sorununuz olmaz. Haritaları silindirik kaplara koymakta bir çözüm olmakla beraber uzun süre saklanıldığında haritaların şeklini bozduğundan çoğu kişi tarafından tercih edilmez.

Harita Sembolleri: Denizciliğin Ortak Dili

Bir deniz haritasına baktığınızda gördüğünüz her nokta, çizgi ve kısaltma bir anlam taşır. Bu sembollerin standartlarını öğrenmek, “denizin altını görmek” gibidir. Türkiye’deki haritalarda kullanılan tüm sembollerin resmi karşılığı SHOD tarafından yayımlanan “Harita No. 1” (INT 1) adlı kitapçıkta yer alır.

1. Fenerler ve Sis İşaretleri

Haritada fenerler, genellikle magenta (morumsu pembe) renkte bir damla veya ışık huzmesi şeklinde gösterilir. Yanındaki kısaltmalar fenerin karakterini söyler:

Fl (Flashing): Çakan ışık.
Gp Fl (Group Flashing): Gruplar halinde çakan ışık.
Oc (Occulting): Işığın karanlık süresinden daha uzun süre açık kaldığı fener.
R, G, W: Işığın rengi (Red, Green, White).

2. Dip Tabiatı ve Derinlikler

Demirleme yapacağınız yerin altının kum mu yoksa kaya mı olduğunu bilmek demirinizin tutup tutmayacağını belirler. Haritadaki küçük harfler dip yapısını belirtir:

S (Sand): Kum.
M (Mud): Çamur.
R (Rock): Kaya.
Cy (Clay): Kil.
St (Stones): Taşlık.

3. Tehlikeler ve Engeller

Seyir emniyeti için en çok dikkat etmeniz gereken sembollerdir:

Artı işareti (+): Su altındaki kaya veya taş..
Batıklar: Tekne figürü veya üzerinde “Wk” (Wreck) yazan daireler batıkları gösterir.
Kesik çizgili alanlar: Demirleme yasağı veya askeri yasak bölgeleri temsil edebilir.

4. Haritada Renklerin Anlamı

Haritalarda kullanılan renkler derinlik ve bölge tipini anlamanıza yardımcı olur:

Sarı/Ten Rengi: Kara parçalarını temsil eder.
Mavi: Sığ suları temsil eder. Genellikle kıyıya yakın ve tehlike arz edebilecek derinlikleri vurgular.
Beyaz: Derin ve güvenli suları temsil eder.
Yeşil: Gel-git ile sular çekildiğinde ortaya çıkan bölgeleri (intertidal) gösterir.