Yüzyıllardır dünyanın yuvarlak yapısını 2 boyuta taşıyabilmek için değişik projeksiyonlar kullanılmıştır. Harita projeksiyonu, 3 boyutlu yeryüzünün matematiksel transformasyon ile iki boyutlu düzlemde (haritada) temsil edilmesi işlemine denir.
Birçok projeksiyon yöntemi olmasına karşı, (Miller, Eckert IV, Molveide, Winkel, vb.) dünya haritalarında ve denizcilikte Merkator (ing. Mercator – Gerardus Mercator’dan ismini almıştır) projeksiyonu günümüzde haritalarda kabul görmüş bir yöntemdir. Bugün Türkiye’de temin edeceğiniz denizcilik haritalarının üzerinde projeksiyon olarak “Merkator” yazar.
Merkator projeksiyonu, yerküreyi “silindir” şeklinde açarak kavisleri düzeltmiş, meridyenleri de birbirlerine paralel çizgiler haline getirmiştir. Bu yöntem, yeryüzünün görüntüsünün ekvatordan uzaklaştıkça yayvanlaşmasına sebep olmuştur. Bu yüzden paraleller arasındaki mesafeler Kuzey veya Güney’e doğru ilerledikçe artar. Ekvatordan uzak bölgeler olduklarından daha büyük görünürler. Aşağıda değişik projeksiyonların bir örneğini görebilirsiniz. Merkator’un silindir projeksiyonu düz çizgiler elde etmeyi sağlıyor.
Peki, neden bu olumsuzluğa rağmen Merkator projeksiyonu kullanılıyor? Cevabı basit; çünkü Merkator projeksiyonu navigasyonun en temel sorunlarından birisini, açıları çizmeyi sağlıyor.
Denizciler, (o zamanlardan beri) dünyanın yuvarlak olduğunu kabul etmiş olsalar bile haritalar düz yüzeylere çizilmek zorundaydı. Merkator’un haritasında da düz çizgiler vardı dolayısıyla denizciler açı çizebilirler.
Merkator projeksiyonu sayesinde iki nokta arasına düz bir çizgi çizip, bu çizginin açısının ne olduğunu belirleyebilir, buna göre pusulanızı ayarlayıp, güvenli bir şekilde rotanızda gidip varacağınız noktaya ulaşabilirsiniz.
Uzun mesafelerde (okyanus geçişleri gibi) en kısa yolun aslında Merkator haritasında bir “yay” olarak görünen “Büyük Daire” rotasıdır.
Enlem, boylam ve mevki tanımları adlı makalede 1 dakikanın neden 1 mil olduğundan bahsetmiştik. Bu aynı zamanda merkator haritalarda kutuplara doğru gidildikçe skaladaki dakikaların neden fiziksel olarak uzadığının açıklamasıdır. Grönland haritada Afrika kadar büyük görünmesine rağmen gerçekte 14 kat küçüktür.
Bugün teknolojinin yardımı sayesinde navigasyon cihazları ile yönümüzü buluyoruz ama navigasyon teknolojisinin olmadığı zamanlarda Merkator projeksiyonu denizciler için çok büyük bir yenilikti.
