Navigasyon Nedir? Rota Nasıl Çizilir?

Her deniz haritasının üzerinde, açıları bulunduğu kısımda (denizcilikte Pusula Gülü denir), haritanın hazırlandığı tarihteki varyasyon değişimi ve her yıl ne kadar varyasyon’a tabi olduğu mutlaka yazmaktadır. Ayrıca her haritanın hazırlanma tarihi haritanın üzerinde yıl olarak belirtilmiştir. Aşağıdaki şekilde harita üzerindeki toplam varyasyon, yılı ve parantez içinde her yıl oluşan varyasyonu görebilirsiniz.

Varyasyon hesabı şöyle yapılır:

Varyasyon(Güncel) = Varyasyon(Harita) + ( bugünün yılı – haritanın hazırlanma yılı ) x harita üzerinde belirtilen yıllık varyasyon.

Örnek-1:

Bugün 2012 yılında olduğumuzu varsayalım. Elimde bulunan 2010 tarihli İstanbul Boğaz haritasında varyasyon 4^ο45’E ve yıllık varyasyon 5’E olarak verilmiş. (yıllık varyasyonlar parantez içinde belirtilir). Bu harita için kullanacağım varyasyon değeri nedir? (Bugün 2012 yılındayız)

Yıllık Fark : 2012-2010 = 2 yıl (harita hazırlandığından beri 2 yıl geçmiş.)

Yıllık Değişim : 2 yıl x yıllık varyasyon = 2 x 5′ E = 10’E

Toplam varyasyon = 4^ο45’E + 10’E = 4^ο55’E Yaklaşık olarak 5^οE alabiliriz.

Yuvarlama Kuralı: Hesapların kolaylığı için 30′ ve altını bir alt dereceye (4^ο25′→4^ο); 30′ üzerini ise bir üst dereceye (4^ο55′→5^ο) yuvarlayabiliriz. Haritanız ne kadar yeni olursa, bu sapma hesabı o kadar az ve etkisiz olacaktır; yeni harita kullanmanın avantajlarından biri de budur.

Buna göre eğer gerçek pusula (T) derecemiz 60^ο, varyasyonumuz 5^ο ise, manyetik derecemiz (M. Haritadaki gerçek rotadan ($T$) manyetik rotaya ($M$) geçerken “East is Least” kuralı gereği Doğu ($E$) yönlü varyasyon çıkarılır.

M = T + V = 60^ο – 5^ο = 55^ο olacaktır. Yani 5 derecelik bir doğal sapma vardır.

Peki bu durumda teknedeki pusulamızı 55^ο ayarlarsak B noktasına varabilir miyiz?

Hayır.

Çünkü hesaplamamız gereken bir de yapay sapma vardır.

Yapay Sapma (Deviation – D) Nedir?

Manyetik pusulalar sadece Dünya’nın manyetik alanından değil, teknenin kendi bünyesindeki manyetik alanlardan da etkilenirler. Harita üzerinde çizdiğimiz Gerçek Rota (T) ile teknedeki pusulanın gösterdiği Pusula Rotası (C) arasındaki bu tekneden kaynaklı farka Yapay Sapma veya Deviyasyon (D) denir.

Özetle, harita üzerindeki bir rotayı dümende doğru takip edebilmek için önce doğal sapmayı ($V$), ardından yapay sapmayı ($D$) hesaplayarak gerekli aritmetik işlemleri yapmamız gerekir.

Yapay Sapma Hakkında Önemli Bilgiler:

• Tekneye Özeldir: Yapay sapma değerleri her tekne için şahsına münhasırdır.

• Donanım Değişiklikleri: Tekneye yeni takılan elektronik cihazlar, demir aksam ve özellikle manyetik özelliği olan (demir içeren) paslanmaz çelik gereçler mevcut manyetik alanı değiştirebilir. Bu tür donanım değişikliklerinden veya büyük çaplı onarımlardan sonra yapay sapma (deviyasyon tablosu) mutlaka yeniden hesaplanmalıdır.

• Etkilemeyen Maddeler: Alüminyum, bronz ve krom gibi malzemeler manyetik pusulayı etkilemezler.

TVMDC Formülü

Pusula açısını hesaplamak için harita üzerindeki açıdan pusula açısına doğru ilerlerken TVMDC formülü kullanılır. Burada kritik konu Doğal Sapma (V) ve Manyetik Sapma (D) nin çıkarılacağına mı yoksa toplanacağına mı karar vermektir. Daha önce belirtmiştim, batı sapması eklenir, doğu sapması çıkarılır.

Pusula açısını hesaplama:

Pusula açısını hatasız hesaplamak için $V$ ve $D$ sapmalarının yönlerini doğru kullanmak hayati önem taşır. Harita üzerindeki Gerçek Rotadan ($T$), teknedeki Pusula Rotasına ($C$) giderken şu kuralı uygulamalıyız:

• Doğu ($E$) Sapma: Her zaman çıkarılır ($-$ işaretlidir).

• Batı ($W$) Sapma: Her zaman toplanır ($+$ işaretlidir).

Eğer gittiğimiz rotayı harita üzerine çizmek istiyorsak, bu işlemlerin tam tersini yapmamız lazım. Bu sefer C’den yola çıkarak T’yi bulacağız. Bir önceki örnekteki hesapların tam tersini yapacağız, doğu sapmaları çıkartacağız, batı sapmaları ekleyeceğiz.

Örnek-2:

Harita üzerine 120^οlik bir rota çizdim. Bugün 2012 yılında olduğumuzu varsayalım ve elimizdeki 2000 tarihli haritada varyasyon 3^ο10’E ve yıllık varyasyon 5’E olarak verilmiş. Teknenin yapay sapması ise 2^ο W (Batı). Dümeni hangi pusula derecesi ile tutmalıyım?

Önce doğal sapmayı hesaplayalım:

V = 3^ο10′ E + (2012-2000) x 5′ E = 3^ο10’E + 12×5’E = 3^ο10’E + 1^οE = 4^οE

TVMDC formülüne koyalım:

T: 120^ο

V: 4^ο E

M: 116^ο ( Doğu ( E ) olduğu için çıkarıyoruz)

D: 2^ο W

C: 118^ο ( Batı ( W ) olduğu için topluyoruz)

Örnek-3:

Harita üzerine 220^οlik bir rota çizdim. Bugün 2012 yılında olduğumuzu varsayalım ve elimizdeki 2004 tarihli haritada varyasyon 4^ο20’W ve yıllık varyasyon 5’W olarak verilmiş. Teknenin yapay sapması ise 1^ο E (Doğu). Dümeni hangi pusula derecesi ile tutmalıyım?

Önce doğal sapmayı hesaplayalım:

V = 4^ο20′ W + (2012-2004) x 10′ W = 4^ο20’W + 8×5’W = 4^ο20’W + 40‘W = 5^οW

TVMDC formülüne koyalım:

T: 220^ο

V: 5^ο W

M: 225^ο ( Batı ( W ) olduğu için topluyoruz)

D: 1^ο E

C: 224^ο ( Doğu ( E ) olduğu için çıkarıyoruz)

Hesaplamamız gereken başka sapmalar var mı?

Evet; özellikle akıntının güçlü olduğu bölgelerde Akıntı Etkisi veya yelkenli bir tekne kullanıyorsak rüzgarın tekneyi rotasından kaydırma etkisi olan Rüzgar Sapması ($L-Leeway$) dikkate alınmalıdır.

Hesaplama Kuralı: Rüzgarın tekneyi rotasından saptırmasını engellemek ve hedef hattımızda kalabilmek için dümeni rüzgarın geldiği yöne doğru kırmamız gerekir:

• Rüzgar İskeleden (Port) geliyorsa: $L$ değeri rotadan çıkartılır (Tekneyi rüzgara, yani sola doğru yönlendiririz).

• Rüzgar Sancaktan (Starboard) geliyorsa: $L$ değeri rotaya eklenir (Tekneyi rüzgara, yani sağa doğru yönlendiririz).